Artykuł o renomowanych znakach towarowych w Biuletynie Euro Info

W najnowszym numerze Biuletynu Euro Info (styczeń 2017) ukazał się artykuł mojego autorstwa na temat renomowanych znaków towarowych. Można się z nim zapoznać pod poniższym linkiem: Biuletyn Euro Info styczeń (171) 2017

Zachęcam do lektury.

Reklamy

Nowy system rejestracji znaków towarowych

Już niebawem – 15 kwietnia 2016 roku – zaczną obowiązywać nowe przepisy Prawa własności przemysłowej dotyczące rejestracji znaków towarowych. Oznacza to, że polski Urząd Patentowy przejdzie na system sprzeciwowy, zamiast stosowanego dotąd – systemu badawczego.

Dotychczas Urząd Patentowy przeprowadzał pełne badanie zgłoszonego znaku towarowego, tj. brał pod uwagę zarówno bezwzględne, jak i względne podstawy odmowy rejestracji (np. badał kolizje z wcześniejszymi znakami towarowymi). Po wejściu w życie nowych przepisów Urząd będzie przeprowadzał jedynie wstępne badanie znaku, tj. sprawdzi m.in. czy zgłoszone oznaczenie może być znakiem towarowym czy nie ma charakteru opisowego lub czy nie zachodzą inne bezwzględne podstawy odmowy rejestracji.

Jeśli żadne z powyższych przeszkód nie wystąpią Urząd udzieli prawa ochronnego na znak towarowy, chyba że wpłynie sprzeciw odnośnie jego rejestracji. Urząd dokonuje bowiem ogłoszenia w „Biuletynie Urzędu Patentowego” o zgłoszeniu znaku towarowego. W terminie 3 miesięcy od daty tego ogłoszenia, uprawniony do wcześniejszego znaku towarowego lub uprawniony z wcześniejszego prawa osobistego lub majątkowego może wnieść sprzeciw wobec zgłoszenia znaku towarowego. Termin ten nie podlega przywróceniu.

Jeżeli, w terminie 3 miesięcy nie wpłynie żaden sprzeciw, Urząd zarejestruje znak towarowy. Jeśli sprzeciw wpłynie – zostanie przeprowadzone postępowanie sporne i po jego zakończeniu – w zależności od poczynionych w nim ustaleń – Urząd zarejestruje znak, odmówi jego rejestracji lub zarejestruje w części tj. w odniesieniu tylko do niektórych towarów lub usług.

Nowa procedura jest zatem zbliżona do postępowania przed OHIM i powinna skrócić czas oczekiwania na rejestrację znaków towarowych w Polsce. Urząd nie będzie bowiem prowadził kompleksowego badania znaku towarowego.

Z nowymi obowiązkami powinni się jednak liczyć uprawnieni do wcześniejszych znaków towarowych lub innych praw, gdyż to na nich będzie spoczywał ciężar monitorowania zgłoszeń znaków towarowych naruszających ich prawa oraz podejmowania w razie potrzeby działań. Pamiętać przy tym należy, że na zgłoszenie sprzeciwu uprawniony ma tylko 3 miesiące liczone od ogłoszenia o zgłoszeniu znaku towarowego.

Co istotne, dla zgłoszonego znaku towarowego Urząd Patentowy sporządzi zawiadomienie o istnieniu identycznych lub podobnych znaków towarowych z wcześniejszym pierwszeństwem, przeznaczonych do oznaczania takich samych lub podobnych towarów i przekaże je zgłaszającemu znak. Zawiadomienie to ma charakter wyłącznie informacyjny i nie jest wiążące, ale pokazuje, że zgłaszający może spodziewać się sprzeciwów od uprawnionych podmiotów. Urząd nie będzie jednak wysyłał takich zawiadomień do uprawnionych do wcześniejszych znaków towarowych – inaczej niż OHIM, który wysyła informacje o zgłoszeniu identycznego lub podobnego znaku do właścicieli znaków wcześniejszych.

Omawiane zmiany należy ocenić pozytywnie, nie ma powodów, aby utrzymywać stan, gdy Urząd Patentowy odmawia rejestracji znaku towarowego z uwagi na kolizję ze znakiem wcześniejszym nawet, gdy uprawniony do znaku wcześniejszego nie sprzeciwia się rejestracji. Z drugiej jednak strony uprawnieni muszą być czujni i na bieżąco sprawdzać zgłoszenia nowych znaków, aby nie dopuścić do rejestracji znaku naruszającego ich prawa.

 

Kształt pojemnika na jogurt nie może być znakiem towarowym

Pozostając przy tematyce znaków towarowych, przybliżę dziś sprawę unieważnienia rejestracji znaku towarowego o kształcie pojemnika na jogurt. Dla przypomnienia, w ubiegłym roku Sąd Unii Europejskiej uznał, że kształt kostki Rubika może być znakiem towarowym, a Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, że znakiem towarowym może być wygląd sklepu (w tym wypadku flagowego sklepu Apple). Sprawą kształtu pojemnika na jogurt „Danone Fantasia” zajmował się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie1 i uznał, że rozpatrywany kształt pojemnika na jogurt nie może być znakiem towarowym.

Dlaczego?

Zdaniem Sądu sporny znak – „goły” pojemnik dwukomorowy – nie jest niczym niezwykłym, a więc relewantny krąg odbiorców nie skojarzy formy opakowania z pochodzeniem towaru od konkretnego przedsiębiorcy, lecz z samym produktem lub jego składem.

Rejestracja i unieważnienie

Znak towarowy przestrzenny w postaci kształtu pojemnika na jogurt został zarejestrowany w dniu 12 sierpnia 1998 roku w trybie rejestracji międzynarodowej i rozciąga się na terytorium Polski. W 2010 roku do Urzędu Patentowego wpłynął wniosek konkurenta (spółki Bakoma) o unieważnienie ochrony znaku na terytorium Polski w części dotyczącej towarów z klasy 29 (m.in. produkty nabiałowe, w tym jogurty) oraz z klasy 30 (lody całkowicie lub częściowo zrobione z jogurtu, zamrożone jogurty). W kwietniu 2013 roku Urząd Patentowy unieważnił w części uznanie na terytorium Polski ochrony tego międzynarodowego znaku towarowego przestrzennego.

Interes prawny w unieważnieniu

Urząd Patentowy uznał, że wnioskodawca (konkurent uprawnionego do znaku) ma interes prawny w złożeniu wniosku o unieważnienie ochrony spornego znaku z następujących powodów:

– strony postępowania są konkurentami na rynku, a uprawniony do znaku wystąpił z powództwem przeciwko wnioskodawcy z tytułu naruszenia praw do znaku;

– wnioskodawca – jako konkurent uprawnionego – domaga się dostępu do rynku  polegającego na możliwości używania w obrocie gospodarczym oznaczenia o kształcie pojemnika dwukomorowego;

– istnienie spornego prawa do znaku ogranicza swobodę działalności gospodarczej wnioskodawcy w zakresie posługiwania się w obrocie opakowaniem dwukomorowym.

W konsekwencji Urząd Patentowy uznał, że wnioskodawca ma prawo żądać ustalenia, czy uznanie ochrony spornego znaku na terenie Polski nastąpiło z zachowaniem ustawowych warunków uznania ochrony – ma więc interes prawny.

Decyzja Urzędu Patentowego

Urząd Patentowy uznał, że relewantny krąg odbiorców nie skojarzy formy opakowania z pochodzeniem towarów od konkretnego przedsiębiorcy, lecz z samym produktem i jego składem. Kształt rozpatrywanego opakowania jest banalny, nie zawiera żadnych elementów charakterystycznych, które pozwalałyby na jego utożsamienie z konkretnym źródłem. Dla potencjalnego odbiorcy samo opakowanie jest informacją, że ma do czynienia z dwoma oddzielnymi produktami. W opakowaniu większym znajduje się produkt główny, w mniejszym dodatek tj. dżem, musli, kruszonka, podlegający zmieszaniu z produktem głównym. Także rozmieszczenie i kształt komór są uwarunkowane funkcjonalnie tak żeby możliwe było pobranie zawartości łyżką.

Towary takie jak jogurt nie mają własnej formy, lecz przybierają formę opakowania, a zatem czyste opakowanie należy utożsamić z formą towaru. Zdaniem Urzędu sporne opakowanie nie odbiega od norm i zwyczajów panujących w sektorze opakowywań jogurtów i innych produktów nabiałowych. Natomiast dwukomorowość jest cechą funkcjonalną.

W ocenie Urzędu, stopień uwagi konsumentów nabywających tego typu produkty nie jest wysoki, gdyż są to artykuły konsumpcji masowej, które są z reguły usytuowane w niskim segmencie cenowym i są nabywane codziennie w drobnych bieżących sprawach życia codziennego. W odniesieniu do takich towarów krąg odbiorców zwraca raczej uwagę na etykietę, która jest umieszczona na opakowaniu oraz na znajdującą się na etykiecie nazwę lub logo niż na gołe opakowanie. W sytuacji, gdy nie mamy do czynienia z nabywaniem towarów w systemie samoobsługowym, lecz towar podaje sprzedawca wyłącznym elementem branym pod uwagę będzie nazwa produktu (czyli „Danone” albo „Fantasia”).

Tytułem wyjaśnienia uprawniony nie zarejestrował znaku słowno – graficzno – przestrzennego obejmującego także sporne opakowanie dwukomorowe, zarejestrowane są natomiast na jego rzecz znaki słowne i słowno-graficzne, które były używane równolegle ze znakiem przestrzennym – słowo „Fantasia” i znak słowno – graficzny „Danone”. Wymienione znaki były nakładane na sporne opakowanie i wprowadzane w tej formie do obrotu.

Urząd zauważył, że sporny znak („goły” pojemnik) nie ma ani etykiety, ani logo lub nazw, które mogłyby nadać całości charakter wskazujący na pochodzenie produktu, ani też nie wykazuje on jakiejkolwiek cechy szczególnej, która przekazywałaby informacje o źródle pochodzenia. Intensywne używanie i ewentualna renoma znaku towarowego Fantasia oraz Danone nie mogą niejako spłynąć na dwukomorowy pojemnik, który nie był używany w charakterze znaku towarowego i przesądzić o jego wtórnej zdolności odróżniającej. Zastosowanie poglądu o automatycznym przeniesieniu renomy znaku towarowego na opakowanie w praktyce miałoby kuriozalne skutki, bowiem każde zwykłe pudełko czy butelka nabywałoby wtórną zdolność odróżniającą tylko dlatego, że widniał na nim znak towarowy renomowany. Taka sytuacja zapewne sparaliżowałaby rynek. Nie kwestionując przy tym ogólnego założenia, że możliwe jest używanie kilku znaków obok siebie, Urząd stwierdził, że konieczne jest by stosowanie to umożliwiało zainteresowanemu kręgowi odbiorców faktyczne rozpoznanie towaru oznaczonego tym znakiem jako pochodzącego z określonego źródła.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego1

Sąd podzielił stanowisko Urzędu Patentowego, że sporne oznaczenie – dwukomorowy pojemnik na jogurt – jest rozwiązaniem o charakterze funkcjonalnym i dlatego nie może być przedmiotem ochrony na terytorium Polski. Sąd podzielił także stanowisko Urzędu Patentowego co do tego, że sporny znak – postrzegany jako „goły” pojemnik dwukomorowy – nie jest niczym niezwykłym, zaś jego kształt można uznać w istocie za banalny.

Skoro sam kształt opakowania – pojemnika dwukomorowego, nie jest na tyle charakterystyczny, aby stanowić dla przeciętnego odbiorcy stosowny przekaz, co do pochodzenia towaru od konkretnego przedsiębiorcy to dwukomorowy kształt pojemnika będzie informacją, że ma on do czynienia z dwoma oddzielnymi produktami, które może sobie dowolnie połączyć lub też skonsumować osobno.

1 Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2014 r., VI SA/Wa 2897/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Analiza wpływu sektorów IP na gospodarkę i zatrudnienie w UE

Na stronie internetowej OHIM zostało opublikowane sprawozdanie dotyczące wkładu sektorów o wysokim wykorzystaniu praw własności intelektualnej w wyniki gospodarcze i zatrudnienie w Unii Europejskiej. Raport ten jest wynikiem wspólnego projektu Europejskiego Urzędu Patentowego i Urzędu Harmonizacji Rynku Wewnętrznego.

Wynika z niego między innymi, że sektory o wysokim wykorzystaniu praw własności intelektualnej zapewniły prawie 26% miejsc pracy w Unii Europejskiej w latach 2008-2010, z tego 21% w sektorach o wysokim wykorzystaniu znaków towarowych, 12% w sektorach o wysokim wykorzystaniu wzorów, 10% w sektorach o wysokim wykorzystaniu patentów oraz w mniejszym stopniu w sektorach o wysokim wykorzystaniu praw autorskich i oznaczeń geograficznych.

Średnio w powyższych sektorach zatrudnionych było aż 56,5 milionów Europejczyków z łącznej liczby około 218 milionów pracowników. Uwzględniając zatrudnienie pośrednie, całkowita liczba miejsc pracy związanych z takimi sektorami wynosi prawie 77 milionów, czyli  35,1%.

Sektory o wysokim wykorzystaniu praw własności intelektualnej zapewniają 39% PKB w Unii – to jest 4,7 bilionów Euro. Reprezentują one również największą część handlu Unii z pozostałymi państwami.

Nasza Kancelaria zajmuje się na co dzień zagadnieniami praw własności intelektualnej i nigdy nie wątpiliśmy w potęgę tej dziedziny. Powyższe liczby potwierdzają, że prawa własności intelektualnej stanowią jeden z najważniejszych fundamentów rozwoju gospodarczego i społecznego Unii Europejskiej.

O znakach towarowych

O znakach towarowych w ogólności

Zgodnie z definicją zamieszczoną w ustawie z dnia 30 czerwca 2000 roku – Prawo własności przemysłowej:

znakiem towarowym może być każde oznaczenie, które można przedstawić w sposób graficzny, jeżeli nadaje się do odróżnienia towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa.

Znakiem towarowym może być w szczególności: wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna, forma przestrzenna, w tym forma towaru lub opakowania, melodia lub inny sygnał dźwiękowy.

Powszechnie wyróżnia się następujące rodzaje znaków towarowych:

  • znak słowny,
  • znak graficzny,
  • znak słowno – graficzny,
  • znak przestrzenny,
  • znak dźwiękowy,
  • znak smakowy?
  • znak zapachowy?

Najbardziej tradycyjną formą przedstawienia znaku towarowego są oznaczenia słowne takie jak wyrazy, zdania czy slogany. W przypadku tego rodzaju znaków ważny jest jedynie element słowny, a nie jego przedstawienie, np. wielkość czy kolor czcionki. Chronione jest bowiem określone słowo czy zdanie, co odróżnia znaki słowne od znaków słowno – graficznych.

Znaki graficzne utożsamiane potocznie z logo, to rysunki, ornamenty, szata graficzna opakowania. Natomiast znaki słowno – graficzne to znaki łączące w sobie elementy słowne i graficzne.

Znak towarowy przestrzenny to na przykład kształt opakowania czy butelki.

Nie budzi też wątpliwości, iż znakiem towarowym może być dźwięk. Znak towarowy dźwiękowy to przykładowo mówiony slogan, melodia, sygnał.

Z orzecznictwa wynika, iż znak towarowy może składać się z oznaczenia, które samo w sobie nie jest dostrzegalne wzrokowo, pod warunkiem, że może być przedstawione w formie graficznej, na przykład poprzez obrazy, linie lub symbole oraz, że reprezentacja jest jasna, łatwo dostępna, zrozumiała, trwała i obiektywna. O dopuszczalności uznania dźwięku za znak towarowy przesądza jego graficzna przedstawialność.

Europejski Trybunał Sprawiedliwości uznaje za niewystarczający opis dźwięku z użyciem zapisanych słów, jak np. wskazanie, że znak składa się z nut tworzących utwór muzyczny czy też poprzez prostą onomatopeję bez niczego więcej. Wymagania są natomiast spełnione, gdy znak przedstawiony jest poprzez pięciolinię, podzieloną na takty, przedstawiającą klucz, nuty i pozostałe elementy wskazujące na wartość rytmiczną.

Uznaje się, iż onomatopeja (np. pianie koguta) nie spełnia wymogu graficznej przedstawialności, a w związku z tym, nie może zostać zarejestrowana jako znak towarowy. W prawie europejskim przyjęto zasadę, iż przy zgłaszaniu znaku dźwiękowego, przedstawienie znaku zawiera graficzne przedstawienie dźwięku, w szczególności zapis muzyczny. Ubiegając się o rejestrację znaku towarowego dźwiękowego w polskim Urzędzie Patentowym jednym z wymogów jest dołączenie nośnika elektronicznego zawierającej nagranie dźwięku.

Katalog oznaczeń, które mogą być znakiem towarowym jest otwarty. Definicja znaku towarowego zawiera jedynie przykładowe wyliczenie co może być znakiem towarowym. Droga do poszukiwania nowych form znaków towarowych jest więc otwarta. Znane są próby rejestracji znaków smakowych oraz zapachowych.

Jak dotąd urzędy patentowe i sądy odmawiają rejestracji znaków smakowych, przykładowo smaku pomarańczy dla leków przeciwdepresyjnych czy smaku truskawek.

Podobne problemy z rejestracją dotyczą znaków zapachowych. Przykładowo Urząd Harmonizacji Rynku Wewnętrznego w Alicante odmówił rejestracji zapachu wanilii dla plastrów, zapachu nuty trawiastej zieleni, zapachu cytrusa, zapachu różu kwiatowego i innych.

Zapach dojrzałej truskawki

Sąd Pierwszej Instancji w wyroku wydanym w sprawie T‑305/04 nie wykluczył, iż oznaczenie smaku może być przedstawione poprzez opis spełniający wszystkie wymogi zgłoszenia znaku towarowego.

Oznaczenie zapachowe, którego nie da się zobaczyć, opisane słowami „zapach dojrzałej truskawki”, którym towarzyszy kolorowy rysunek dojrzałej truskawki, nie może stanowić wspólnotowego znaku towarowego w świetle art. 4 i 7 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 40/94 z powodu braku jego przedstawienia w formie graficznej. W istocie opis „zapach dojrzałej truskawki”, który może dotyczyć różnych gatunków truskawek i w związku z tym różniących się od siebie zapachów, nie jest ani jednoznaczny, ani precyzyjny i nie pozwala na usunięcie wszelkich elementów subiektywnych w procesie identyfikacji i postrzegania oznaczenia, którego dotyczy zgłoszenie. Ponadto rysunek truskawki przedstawia tylko owoc wytwarzający zapach, który miałby być identyczny ze zgłoszonym oznaczeniem zapachowym, a nie sam zapach, o którego rejestrację wniesiono, i w związku z tym nie stanowi on graficznego przedstawienia oznaczenia zapachowego. Poza tym, z uwagi na to, że truskawki – a przynajmniej niektóre spośród nich – różnią się pod względem zapachu w zależności od gatunku, rysunek przedstawiający truskawkę bez oznaczenia gatunku nie pozwala na identyfikację w sposób jasny i precyzyjny oznaczenia zapachowego, którego dotyczy wniosek o rejestrację.

Problem z rejestracją jako znaków towarowych smaku czy zapachu wynika z trudności w graficznej prezentacji znaku, wskutek czego  trudno jest określić zakres ochrony danego znaku.

Zapach świeżo skoszonej trawy

Warto jednak zauważyć, iż przed laty powiodła się rejestracja zapachu świeżo skoszonej trawy dla piłeczek tenisowych. Znak został zarejestrowany przez OHIM pod numerem 000428870 i jego szczegółowy opis jest dostępny na stronie OHIM.

Przy czym szczegółowy opis jest w tym wypadku sformułowaniem przesadzonym, ponieważ graficzne przedstawienie znaku wygląda tak:

The smell of fresh cut grass 

Natomiast opis znaku tak: “The mark consists of the smell of fresh cut grass applied to the product.”

Rola znaków towarowych 

Trzy najważniejsze funkcje znaków towarowych to:

  • funkcja odróżniająca (inaczej funkcja oznaczenia pochodzenia),
  • funkcja gwarancyjna
  • funkcja reklamowa.

Pierwotną rolą znaku towarowego jest odróżnianie towarów ze względu na ich pochodzenie. Dzięki znakom towarowym możliwe jest odróżnianie towarów tego samego rodzaju znajdujących się na rynku.

Obecnie funkcja oznaczenia pochodzenia rozumiana jest w ten sposób, że towary opatrzone danym znakiem towarowym pochodzą od podmiotu aktualnie uprawnionego do znaku towarowego, niekoniecznie z przedsiębiorstwa, z którym znak jest związany. Wynika to z tego, że prawa do znaku są zbywalne i podmiot pierwotnie uprawniony może sprzedać prawo ochronne na znak towarowy lub udzielić licencji do korzystania ze znaku.

Funkcja gwarancyjna (inaczej zwana jakościową) ma zapewniać o stałym poziomie cech towaru. Znak towarowy ma gwarantować, że towar będzie posiadał oczekiwaną przez nabywcę jakość. Niekoniecznie musi to być wysoka jakość towaru, wówczas mowa jest o znaku renomowanym. Istotne jest, że z danym znakiem towarowym kojarzona jest określona stała właściwość towaru.

Funkcja reklamowa ma za zadanie zachęcać do nabycia towaru sygnowanego określonym znakiem towarowym. Przy wprowadzaniu nowego produktu na rynek, znak towarowy ułatwia promocję towaru, natomiast znak już znany na rynku ugruntowuje pozycję towaru. Rzadko się jednak zdarza, aby sam znak towarowy posiadał samodzielną siłę reklamową. Może to mieć miejsce w przypadku znaków charakterystycznych, przykuwających uwagę i tworzących pozytywne skojarzenia. Zasadniczo jednak, aby znak nabył zdolność reklamową niezbędne jest stworzenie odpowiedniego korzystnego wizerunku towaru.