Kształt kostki Rubika może być znakiem towarowym

Od dawna znaki towarowe nie ograniczają się tylko do słów czy logo. Z różnym powodzeniem podejmowane są próby rejestracji znaków dźwiękowych czy zapachowych. W niedawnym orzeczeniu Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał, że znakiem towarowym może być wygląd sklepu. Silne dążenie do rejestracji jako znaków towarowych oznaczeń mniej typowych niż tradycyjny znak słowny lub znak graficzny wynika z chęci uzyskania monopolu na używanie danego oznaczenia. Ochrona znaku towarowego (w przeciwieństwie np. do ochrony wynalazków czy wzorów przemysłowych), nie jest limitowana czasowo i może trwać dowolnie długi okres. W sytuacji gdy wygasa ochrona patentowa czy ochrona wzoru użytkowego albo przemysłowego, pojawia się pokusa rejestracji określonego dobra jako znaku towarowego, co naturalnie spotyka się z reakcją podmiotów konkurencyjnych.

W sporze dotyczącym kształtu doskonale wszystkim znanej kostki Rubika pojawił się cały szereg zarzutów ze strony niemieckiej spółki Simba Toys, z których najważniejszy, w skrócie, sprowadza się  do tego, że kształt kostki jest niezbędny do uzyskania efektu technicznego – czyli układanki trójwymiarowej zawierającej elementy mogące obracać się dookoła własnej osi – podczas gdy oznaczenia, które składają się wyłącznie z kształtu towaru niezbędnego do uzyskania efektu technicznego nie mogą być rejestrowane jako znaki towarowe.

Zgłoszenie kształtu kostki jako wspólnotowego znaku towarowego zostało dokonane przez spółkę Seven Towns z siedzibą w Londynie w 1996 roku, a zarejestrowane przez OHIM w 1999 roku w klasie „układanki trójwymiarowe”. Znak towarowy został przedstawiony następująco:

Kostka

Źródło: InfoCuria – Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości

W 2006 roku skarżąca spółka Simba Toys wniosła o unieważnienie prawa do znaku w postaci kształtu kostki. OHIM oddalił wniosek o unieważnienie, w związku z czym w 2009 roku Simba Toys wniosła skargę do Sądu Unii Europejskiej. Wczoraj (25 listopada 2014 roku) zapadł w tej sprawie wyrok (T‑450/09).

Sąd przypomniał, że kształt towaru jest wyraźnie wymieniony wśród oznaczeń mogących stanowić znak towarowy. Wspólnotowy znak towarowy może składać się z jakiegokolwiek oznaczenia, które można przedstawić w formie graficznej, w szczególności z wyrazów, łącznie z nazwiskami, rysunków, liter, cyfr, kształtu towarów lub ich opakowań, pod warunkiem że oznaczenia takie umożliwiają odróżnianie towarów lub usług jednego przedsiębiorstwa od towarów lub usług innych przedsiębiorstw. Nie są natomiast rejestrowane oznaczenia, które składają się wyłącznie z kształtu towaru niezbędnego do uzyskania efektu technicznego.

Ograniczenie to ma zapewniać, że przedsiębiorstwa nie będą mogły wykorzystywać prawa znaków towarowych do nieograniczonego w czasie przedłużania praw wyłącznych dotyczących rozwiązań technicznych. Jeżeli bowiem kształt towaru stanowi jedynie odzwierciedlenie zastosowanego rozwiązania technicznego, które zostało opatentowane, to ochrona takiego kształtu jako znaku towarowego po wygaśnięciu patentu trwale ograniczałaby możliwość wykorzystania takiego rozwiązania technicznego przez inne przedsiębiorstwa. Tymczasem rozwiązania techniczne podlegają ochronie jedynie przez określony czas, po którego upływie mogą być swobodnie stosowane przez wszystkich przedsiębiorców. Ponadto rejestracja w charakterze znaku towarowego kształtu towaru, który ma wyłącznie funkcjonalny charakter, może umożliwić właścicielowi tego znaku towarowego zakazanie używania przez inne przedsiębiorstwa nie tylko tego kształtu, ale też kształtów podobnych, co nie jest zjawiskiem pożądanym.

Z drugiej jednak strony, każdy kształt towaru jest w pewnym sensie funkcjonalny, a w konsekwencji zakazanie rejestracji kształtu towaru jako znaku towarowego tylko z tego względu, że wykazuje cechy użytkowe, byłoby niewłaściwe. Dzięki wyrażeniom „wyłącznie” i „niezbędny” przytoczony wyżej zakaz zapewnia, że rejestracji nie podlegają jedynie te kształty towaru, które są wyłącznie wyrazem zastosowanego rozwiązania technicznego i których rejestracja w charakterze znaku towarowego rzeczywiście utrudniłaby stosowanie tego rozwiązania technicznego przez innych przedsiębiorców.

Odnosząc te ogólne zasady do przypadku kostki Rubika Sąd wyjaśnił, że zgłoszenie spornego znaku towarowego do rejestracji zawiera graficzne przedstawienie, z trzech różnych perspektyw, sześcianu, którego każda powierzchnia ma strukturę siatki utworzonej z krawędzi w kolorze czarnym, dzielących tę powierzchnię na dziewięć kwadratów o tych samych wymiarach, rozmieszczonych w układzie trzy na trzy. Cztery grube czarne linie – to jest czarne linie, z których dwie rozmieszczono horyzontalnie, a dwie wertykalnie – dzielą na kwadraty wewnętrzną część każdej z powierzchni wspomnianego sześcianu. Te różne elementy nadają spornemu znakowi towarowemu wygląd „czarnej klatki”. Zasadnicze właściwości spornego znaku towarowego to sześcian oraz struktura siatki na każdej z powierzchni tego sześcianu.

Sąd zgodził się z OHIM, że graficzne przedstawienia spornego znaku towarowego „nie wskazują na żadną szczególną funkcję, nawet jeśli weźmie się pod uwagę towary, a mianowicie »układanki trójwymiarowe«”. Nie ma też potrzeby brania pod uwagę „dobrze znanej” zdolności rotacji wertykalnych i horyzontalnych pasków układanki zwanej „kostką Rubika” ani w sposób niezgodny z prawem i z mocą wsteczną doszukiwać się w tych przedstawieniach funkcjonalności. Sześcienna struktura siatki nie dostarcza żadnej wskazówki co do jej funkcji ani nawet co do istnienia jakiejkolwiek funkcji i niemożliwe jest stwierdzenie, że może ona przynieść jakąkolwiek korzyść lub jakikolwiek efekt techniczny w branży układanek trójwymiarowych.

Co więcej sporny znak towarowy został zarejestrowany dla „układanek trójwymiarowych” w ogólności, bez ograniczenia się do układanek posiadających zdolność rotacji. Zdaniem Sądu argumentacja skarżącej spółki opiera się na wiedzy o zdolności rotacji wertykalnych i horyzontalnych pasków kostki Rubika. Jest zaś jasne, że ta zdolność nie może wynikać z czarnych linii jako takich ani ze struktury siatki, którą przedstawiono na każdej z powierzchni spornego sześcianu, lecz co najwyżej z wewnętrznego mechanizmu znajdującego się w sześcianie, niewidocznego na graficznych przedstawieniach spornego znaku towarowego, a który to mechanizm nie może stanowić i nie stanowi właściwości tego znaku towarowego.

Sąd podkreślił także, że właściciel nie może powoływać się na sporny znak towarowy, aby zakazać osobom trzecim wprowadzania do obrotu układanek trójwymiarowych posiadających zdolność rotacji. Rejestracja znaku towarowego nie skutkuje bowiem ochroną zdolności rotacji, lecz wyłącznie ochroną kształtu sześcianu, na którego powierzchniach ukazano strukturę siatki, co nadaje mu wygląd „czarnej klatki”. Wspomniany znak towarowy nie uniemożliwia więc wprowadzania do obrotu przez inne podmioty układanek trójwymiarowych, pod warunkiem, że będą posiadały kształt inny niż kształt sześcianu lub będą posiadały kształt sześcianu, ale którego powierzchnie nie zawierają struktury siatki analogicznej do tej przedstawionej w spornym znaku towarowym ani żadnego innego podobnego motywu – i to niezależnie od tego, czy takie układanki posiadają zdolność rotacji czy też nie. W obrocie od dawna istnieją układanki trójwymiarowe posiadające zdolność rotacji, które mają kształty inne niż sześcian lub przedstawiają inne motywy niż motyw struktury siatki – jak choćby kształt czworościanu, ośmiościanu, dwunastościanu lub dwudziestościanu, ostrosłupa, kuli, stożka, budynku czy zwierzęcia.

Skarżąca może odwołać się od tego wyroku do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Co wynika z tego wyroku dla praktyki obrotu? Literalnie ograniczenie dotyczy tylko kształtu układanki trójwymiarowej, a nie mechanizmu rotacyjnego (którego to znak towarowy nie mógłby chronić), czyli inni przedsiębiorcy mogą produkować układanki o innych kształtach. W rzeczywistości kostka Rubika nadal jest bardzo popularna i wiele firm byłoby zainteresowanych produkowaniem właśnie takich lub zbliżonych kostek. Na chwilę obecną monopol na wygląd kostki (czyli jej kształt) posiada jednak spółka Seven Towns.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s