Naruszenie dóbr osobistych osoby prawnej a naruszenie dóbr osobistych członków organów tej osoby

Dobra osobiste przysługują nie tylko osobom fizycznym, ale także osobom prawnym – a w szczególności dobre imię i renoma osoby prawnej, nazwa, tajemnica korespondencji, nietykalność pomieszczeń. W przypadku osób prawnych najczęściej naruszeniu podlegają dobre imię i renoma.

Osoba prawna jest odrębnym podmiotem prawa i posiada „własne” dobra osobiste, niezależne od dóbr osobistych osób fizycznych – jej właścicieli czy osób wchodzących w skład jej organów. Weźmy za przykład – popularną w Polsce – spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Każda spółka z o.o. musi posiadać zarząd, a w skład zarządu mogą wchodzić tylko osoby fizyczne. Może posiadać także radę nadzorczą, w której również mogą zasiadać tylko osoby fizyczne. Również osoby fizyczne mogą być wspólnikami w spółce z o.o. Wreszcie funkcjonują spółki jednoosobowe, w której jedyny wspólnik będący osobą fizyczną jest jednocześnie jedynym członkiem zarządu.

Tak więc choć formalnie nie można utożsamiać spółki (nawet spółki jednoosobowej, w której jedyny wspólnik jest jedynym członkiem zarządu) ani z jej wspólnikami ani z członkami organów, to oczywiste jest, że każda osoba prawna działa przez swoje organy, czyli przez ludzi.

Nie zawsze więc kwalifikacja, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych osoby fizycznej, pełniącej funkcję w spółce czy też do naruszenia dóbr osobistych osoby prawnej, jest prosta. Z całą pewnością nie można automatycznie postawić znaku równości pomiędzy naruszeniem dóbr osobistych osoby prawnej, a przez to jednoczesnym naruszeniem dóbr osobistych członków jej organów (czyli osób fizycznych), jak i odwrotnie. Każdy przypadek należy oceniać indywidualnie.

Przykład 1

Stwierdzenie, że „Spółka A Sp. z o.o. jest nieuczciwym kontrahentem, nie wykonuje umów i nie spłaca długów” może naruszać dobra osobiste A Sp. z o.o. Nie oznacza to jednak, że narusza ono automatycznie dobra osobiste wszystkich trzech członków Zarządu A Sp. z o.o. – jako osób fizycznych.

 

Ocena może być natomiast inna w sytuacji, gdy spółka ma tylko jednego wspólnika, a ten wspólnik jest jednocześnie jedynym członkiem zarządu.

Przykład 2

To samo zdanie „Spółka A Sp. z o.o. jest nieuczciwym kontrahentem, nie wykonuje umów i nie spłaca długów” odniesione do spółki jednoosobowej, w której B jest Prezesem Zarządu może zostać jednocześnie uznane za naruszające dobra osobiste B. Wprawdzie A Sp. z o.o. jest niezależnym podmiotem prawa od B, ale to B jest jedynym wspólnikiem i jedynym członkiem zarządu, a więc ma pełny wpływ na działalność A Sp. z o.o. Posądzenie A Sp. z o.o. o nieuczciwe działania mogłoby więc jednocześnie stanowić posądzenie B i naruszyć dobra osobiste także B, jednakże ocena zawsze zależy od okoliczności konkretnej sprawy. 

Czy można naruszyć dobra osobiste organów spółki?

Nie.

Organ nie posiada odrębnej podmiotowości. Nie można więc naruszyć dóbr osobistych zarządu czy rady nadzorczej spółki jako organu osoby prawnej. Natomiast zarzuty kierowane wobec organu np. wobec zarządu spółki, będą mogły stanowić – w zależności od konkretnego przypadku – naruszenie dóbr osobistych danej osoby prawnej albo naruszenie dóbr osobistych osób fizycznych pełniących funkcje członków zarządu.

W wyroku z dnia 10.11.2005 roku (sygn. akt V CK 314/05) Sąd Najwyższy uznał, że „skoro osoba prawna działa przez swoje organy, to w konsekwencji zarzuty kierowane wobec tych organów są zarzutami kierowanymi pod adresem samej osoby prawnej.”

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że „użyte przez pozwaną sformułowanie, iż „wskutek braku gospodarności i należytego nadzoru ze spółdzielni wypływa rzeka pieniędzy” oczywiście może sugerować, że chodzi o niegospodarność organu zarządzającego spółdzielnią, a więc konkretnych osób fizycznych wchodzących w skład zarządu, a także może sugerować brak należytego nadzoru ze strony rady nadzorczej. Chodzi więc o problem rozróżnienia między naruszeniem dobrego imienia osoby prawnej i osób fizycznych, wchodzących w skład organów osoby prawnej, a także osób fizycznych będących pracownikami powodowej spółdzielni. W szczególności rozważenia wymaga, kiedy negatywne wypowiedzi na temat osób fizycznych – wchodzących w skład organów osoby prawnej lub pracowników tej osoby prawnej mogą prowadzić do naruszenia reputacji samej osoby prawnej.

Stwierdzić należy, iż kwestionowane sformułowanie, iż „wskutek braku gospodarności i należytego nadzoru ze spółdzielni wypływa rzeka pieniędzy” zawiera krytyczną ocenę działań organów powodowej spółdzielni, to jednak skoro osoba prawna działa przez swoje organy, to w konsekwencji zarzuty kierowane wobec tych organów są zarzutami kierowanymi pod adresem samej osoby prawnej. Także zarzuty godzą w dobre imię samej spółdzielni. Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, jeśli zważyć, że kwestionowana wypowiedź nie zawiera zarzutów adresowanych do konkretnych, wskazanych z nazwiska członków zarządu lub rady nadzorczej.”

 

Częste są też sytuacje naruszenia dóbr osobistych osób fizycznych wchodzących w skład organów spółki np. posądzanie ich o nieuczciwe postępowanie, nazywanie „oszustami” i „złodziejami”. Pomówienie osoby, która jest członkiem zarządu spółki o takie nieuczciwe działania niewątpliwie może powodować negatywne następstwa, a nawet szkodę, po stronie spółki. Od konkretnego przypadku zależy, czy dojdzie jednocześnie także do naruszenia dóbr osobistych osoby prawnej, której członka zarządu pomówiono. Ocena prawna staje się bardziej złożona, gdy pomówiona osoba pełni funkcję w organach kilku czy kilkunastu spółek – czy wówczas każda z tych spółek może domagać się ochrony swoich dóbr osobistych z uwagi na pomówienie jej członka zarządu?

Jak już wspomniałam, każdy przypadek naruszenia dóbr osobistych musi być rozpatrywany na podstawie całokształtu okoliczności w celu ustalenia, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych osoby prawnej, osoby fizycznej wchodzącej w skład organu osoby prawnej czy obu z nich jednocześnie.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s