Recenzja a prawa twórcy

Wpis stanowi zmodyfikowaną wersję wpisu umieszczonego na dawnym blogu “W todze i bez togi“. Oryginalny wpis można przeczytać w tym miejscu.

Kiedy mowa o naruszaniu praw autorskich (względnie innych praw twórcy) nie można zapominać o utworach, w których niejako istotą gatunku jest naruszanie praw innych twórców. Jedną z takich form jest recenzja.

Ze swojej istoty nieprzychylna recenzja potrafi być przykra dla twórcy dzieła. Co  więcej – wielu czytelników oczekuje właśnie kąśliwych i złośliwych recenzji krytycznych. Dodatkowym problemem jest fakt, że recenzja stanowi tekst głęboko subiektywny – trudno więc ocenić konkretną recenzję pod kątem jej rzetelności.

Recenzja negatywna ze swojej istoty zagraża dobrom osobistym (może też zagrozić autorskim prawom osobistym) twórcy.

Czy twórca, którego utwór został zrecenzowany negatywnie może zatem skorzystać z ochrony sądowej?

Teoretycznie tak – w praktyce jednak jest to bardzo trudne, uwzględniając właśnie wspomnianą wyżej specyfikę gatunku.

W przypadku dóbr osobistych, aby możliwe było skuteczne sięgnięcie po ochronę sądową, konieczne jest – oprócz wystąpienia samego naruszenia – aby działanie osoby naruszającej (recenzenta) było bezprawne. Tymczasem w większości wypadków sam charakter tekstu (recenzji) wyłącza jej bezprawność. Recenzja jest bowiem formą ugruntowaną, posiadającą dużą tradycję. Ocena prawna nie może w tym wypadku abstrahować od społecznej oceny danego zjawiska – a tymczasem recenzja jako taka, nawet jeśli jest bardzo ostra, jest też co do zasady akceptowana. W konsekwencji w większości przypadków zrecenzowanemu twórcy nie przysługuje ochrona sądowa1.

1 Trzeba jednak pamiętać, że sam fakt, że dany tekst ma określony charakter (np. satyryczny, albo recenzji) nie oznacza automatycznego wyłączenia bezprawności (co potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 czerwca 2001 roku I CKN 1135/98). Niemniej charakter recenzji pozostawia jej autorowi dość dużą swobodę i nawet bardzo ostra krytyka najczęściej nie będzie stanowić bezprawnego naruszenia dóbr osobistych – stanie się tak dopiero, kiedy krytyka będzie kierować się wysokim stopniem możliwej do wykazania nierzetelności, recenzja będzie zawierać bardzo drastyczne i krzywdzące dla twórcy porównania, etc.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s