Prawo ochronne na znak towarowy

Czym jest prawo ochronne?

W poprzednim stanie prawnym na znak towarowy udzielane było prawo z rejestracji. Obecnie, zgodnie z obowiązującą ustawą – Prawo własności przemysłowej, na znak towarowy udzielane jest prawo ochronne. Powszechnie nadal mówi się o „zarejestrowaniu” czy „rejestracji” znaku towarowego, co w świetle języka ustawy oznacza właśnie „prawo ochronne na znak towarowy”.

Prawo ochronne na znak towarowy stanowi prawo wyłączne, ograniczone czasowo i terytorialnie.

Prawo wyłączne to pewnego rodzaju monopol, jaki przysługuje uprawnionemu na używanie znaku towarowego, na który zostało udzielone prawo ochronne.

Czas trwania prawa ochronnego na znak towarowy jest ograniczony i wynosi 10 lat, może być jednak przedłużane – na wniosek uprawnionego – na kolejne okresy dziesięcioletnie. Faktycznie więc prawo ochronne na znak towarowy może trwać w sposób nieograniczony w czasie.

Warto wiedzieć, że nie można uzyskać prawa ochronnego od razu na 30 czy 50 lat, ale zawsze na 10. Przed upływem dziesięcioletniego okresu ochrony, w celu jej przedłużenia na kolejne 10 lat, należy złożyć wniosek wraz z opłatą. Wniosek taki powinien zostać złożony w ostatnim roku trwania prawa ochronnego. Jeżeli ten termin nie zostanie dotrzymany, to możliwe jest złożenie wniosku jeszcze w ciągu sześciu miesięcy po upływie okresu ochrony, wówczas opłata jest jednak wyższa. Po złożeniu wniosku po upływie drugiego terminu, czyli sześciu miesięcy od ustania okresu ochrony, Urząd Patentowy wyda decyzję o odmowie przedłużenia prawa ochronnego na znak towarowy.

Należy zwrócić uwagę, że czas trwania prawa ochronnego na znak towarowy liczy się od daty zgłoszenia znaku towarowego w Urzędzie Patentowym, a nie od daty wydania decyzji o udzieleniu prawa ochronnego.

Przykład:

Znak towarowy zgłoszony do Urzędu Patentowego w dniu 12.06.2006 roku.

Decyzja o rejestracji wydana w dniu 21.11.2007 roku.

Czas trwania prawa ochronnego na znak towarowy liczy się od dnia 12.06.2006 roku i będzie ono trwało do dnia 12.06.2016 roku, chyba że zostanie przedłużone.

 

Prawo ochronne na znak towarowy jest prawem terytorialnym, ponieważ uprawnia do wyłącznego używania znaku towarowego w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze Polski.

Aby uzyskać ochronę znaku towarowego poza granicami Polski, należy wystąpić o rejestrację wspólnotowego znaku towarowego, zapewniającego ochronę na terenie całej Unii Europejskiej lub też skorzystać z rejestracji międzynarodowej albo zarejestrować znak odrębnie w wybranych państwach.

Używanie znaku towarowego

Prawo ochronne uprawnia do wyłącznego używania znaku towarowego, które może polegać między innymi na:

  • umieszczaniu znaku na towarach objętych prawem ochronnym lub ich opakowaniach, oferowaniu i wprowadzaniu tych towarów do obrotu, ich imporcie lub eksporcie oraz składowaniu w celu oferowania i wprowadzania do obrotu, a także oferowaniu lub świadczeniu usług pod tym znakiem;
  • umieszczaniu znaku na dokumentach związanych z wprowadzaniem towarów do obrotu lub związanych ze świadczeniem usług;
  • posługiwaniu się znakiem w celu reklamy.

Używanie znaku towarowego musi być rzeczywiste i odnosić się do towarów, dla których znak towarowy został zarejestrowany. W szczególności nie uważa się za używanie znaku w sposób rzeczywisty używania znaku w reklamie towaru, który nie jest dostępny na rynku krajowym ani też nie jest w kraju wytwarzany na potrzeby eksportu.

Rzeczywiste używanie znaku towarowego polega na faktycznym posługiwaniu się znakiem, a nie jedynie symbolicznym, mającym na celu utrzymanie prawa ochronnego. Zgodnie z podstawową funkcją znaku towarowego, czyli odróżniania pochodzenia towarów lub usług jednego przedsiębiorstwa od drugiego, aby mówić o rzeczywistym używaniu znaku towarowego, uprawniony powinien korzystać ze znaku na rynku, czyli towary lub usługi opatrzone znakiem powinny mieć rzeczywisty kontakt z klientami i konkurentami.

Powszechnie przyjmuje się, że nie stanowi rzeczywistego używania znaku towarowego stosowanie go tylko wewnątrz przedsiębiorstwa.

Używaniem znaku towarowego będzie także:

  • używanie znaku różniącego się od znaku, na który udzielono prawa ochronnego, w elementach, które nie zmieniają jego odróżniającego charakteru;
  • używanie znaku przez umieszczanie go na towarach lub ich opakowaniach wyłącznie dla celów eksportu (a nieużywanie w kraju);
  • używanie przez osobę trzecią za zgodą uprawnionego;
  • używanie przez osobę upoważnioną do używania znaku wspólnego albo znaku wspólnego gwarancyjnego.

 

Nieużywanie zarejestrowanego znaku towarowego w sposób rzeczywisty może doprowadzić do wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy. Prawo ochronne na znak towarowy wygasa w przypadku nieużywania zarejestrowanego znaku towarowego w sposób rzeczywisty dla towarów objętych prawem ochronnym w ciągu nieprzerwanego okresu pięciu lat (liczonego po dniu wydania decyzji o udzieleniu prawa ochronnego), chyba że istnieją ważne powody nieużywania znaku. Decyzja stwierdzająca wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy jest wydawana przez Urząd Patentowy na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny.

Reklamy

O znakach towarowych

O znakach towarowych w ogólności

Zgodnie z definicją zamieszczoną w ustawie z dnia 30 czerwca 2000 roku – Prawo własności przemysłowej:

znakiem towarowym może być każde oznaczenie, które można przedstawić w sposób graficzny, jeżeli nadaje się do odróżnienia towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa.

Znakiem towarowym może być w szczególności: wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna, forma przestrzenna, w tym forma towaru lub opakowania, melodia lub inny sygnał dźwiękowy.

Powszechnie wyróżnia się następujące rodzaje znaków towarowych:

  • znak słowny,
  • znak graficzny,
  • znak słowno – graficzny,
  • znak przestrzenny,
  • znak dźwiękowy,
  • znak smakowy?
  • znak zapachowy?

Najbardziej tradycyjną formą przedstawienia znaku towarowego są oznaczenia słowne takie jak wyrazy, zdania czy slogany. W przypadku tego rodzaju znaków ważny jest jedynie element słowny, a nie jego przedstawienie, np. wielkość czy kolor czcionki. Chronione jest bowiem określone słowo czy zdanie, co odróżnia znaki słowne od znaków słowno – graficznych.

Znaki graficzne utożsamiane potocznie z logo, to rysunki, ornamenty, szata graficzna opakowania. Natomiast znaki słowno – graficzne to znaki łączące w sobie elementy słowne i graficzne.

Znak towarowy przestrzenny to na przykład kształt opakowania czy butelki.

Nie budzi też wątpliwości, iż znakiem towarowym może być dźwięk. Znak towarowy dźwiękowy to przykładowo mówiony slogan, melodia, sygnał.

Z orzecznictwa wynika, iż znak towarowy może składać się z oznaczenia, które samo w sobie nie jest dostrzegalne wzrokowo, pod warunkiem, że może być przedstawione w formie graficznej, na przykład poprzez obrazy, linie lub symbole oraz, że reprezentacja jest jasna, łatwo dostępna, zrozumiała, trwała i obiektywna. O dopuszczalności uznania dźwięku za znak towarowy przesądza jego graficzna przedstawialność.

Europejski Trybunał Sprawiedliwości uznaje za niewystarczający opis dźwięku z użyciem zapisanych słów, jak np. wskazanie, że znak składa się z nut tworzących utwór muzyczny czy też poprzez prostą onomatopeję bez niczego więcej. Wymagania są natomiast spełnione, gdy znak przedstawiony jest poprzez pięciolinię, podzieloną na takty, przedstawiającą klucz, nuty i pozostałe elementy wskazujące na wartość rytmiczną.

Uznaje się, iż onomatopeja (np. pianie koguta) nie spełnia wymogu graficznej przedstawialności, a w związku z tym, nie może zostać zarejestrowana jako znak towarowy. W prawie europejskim przyjęto zasadę, iż przy zgłaszaniu znaku dźwiękowego, przedstawienie znaku zawiera graficzne przedstawienie dźwięku, w szczególności zapis muzyczny. Ubiegając się o rejestrację znaku towarowego dźwiękowego w polskim Urzędzie Patentowym jednym z wymogów jest dołączenie nośnika elektronicznego zawierającej nagranie dźwięku.

Katalog oznaczeń, które mogą być znakiem towarowym jest otwarty. Definicja znaku towarowego zawiera jedynie przykładowe wyliczenie co może być znakiem towarowym. Droga do poszukiwania nowych form znaków towarowych jest więc otwarta. Znane są próby rejestracji znaków smakowych oraz zapachowych.

Jak dotąd urzędy patentowe i sądy odmawiają rejestracji znaków smakowych, przykładowo smaku pomarańczy dla leków przeciwdepresyjnych czy smaku truskawek.

Podobne problemy z rejestracją dotyczą znaków zapachowych. Przykładowo Urząd Harmonizacji Rynku Wewnętrznego w Alicante odmówił rejestracji zapachu wanilii dla plastrów, zapachu nuty trawiastej zieleni, zapachu cytrusa, zapachu różu kwiatowego i innych.

Zapach dojrzałej truskawki

Sąd Pierwszej Instancji w wyroku wydanym w sprawie T‑305/04 nie wykluczył, iż oznaczenie smaku może być przedstawione poprzez opis spełniający wszystkie wymogi zgłoszenia znaku towarowego.

Oznaczenie zapachowe, którego nie da się zobaczyć, opisane słowami „zapach dojrzałej truskawki”, którym towarzyszy kolorowy rysunek dojrzałej truskawki, nie może stanowić wspólnotowego znaku towarowego w świetle art. 4 i 7 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 40/94 z powodu braku jego przedstawienia w formie graficznej. W istocie opis „zapach dojrzałej truskawki”, który może dotyczyć różnych gatunków truskawek i w związku z tym różniących się od siebie zapachów, nie jest ani jednoznaczny, ani precyzyjny i nie pozwala na usunięcie wszelkich elementów subiektywnych w procesie identyfikacji i postrzegania oznaczenia, którego dotyczy zgłoszenie. Ponadto rysunek truskawki przedstawia tylko owoc wytwarzający zapach, który miałby być identyczny ze zgłoszonym oznaczeniem zapachowym, a nie sam zapach, o którego rejestrację wniesiono, i w związku z tym nie stanowi on graficznego przedstawienia oznaczenia zapachowego. Poza tym, z uwagi na to, że truskawki – a przynajmniej niektóre spośród nich – różnią się pod względem zapachu w zależności od gatunku, rysunek przedstawiający truskawkę bez oznaczenia gatunku nie pozwala na identyfikację w sposób jasny i precyzyjny oznaczenia zapachowego, którego dotyczy wniosek o rejestrację.

Problem z rejestracją jako znaków towarowych smaku czy zapachu wynika z trudności w graficznej prezentacji znaku, wskutek czego  trudno jest określić zakres ochrony danego znaku.

Zapach świeżo skoszonej trawy

Warto jednak zauważyć, iż przed laty powiodła się rejestracja zapachu świeżo skoszonej trawy dla piłeczek tenisowych. Znak został zarejestrowany przez OHIM pod numerem 000428870 i jego szczegółowy opis jest dostępny na stronie OHIM.

Przy czym szczegółowy opis jest w tym wypadku sformułowaniem przesadzonym, ponieważ graficzne przedstawienie znaku wygląda tak:

The smell of fresh cut grass 

Natomiast opis znaku tak: “The mark consists of the smell of fresh cut grass applied to the product.”

Rola znaków towarowych 

Trzy najważniejsze funkcje znaków towarowych to:

  • funkcja odróżniająca (inaczej funkcja oznaczenia pochodzenia),
  • funkcja gwarancyjna
  • funkcja reklamowa.

Pierwotną rolą znaku towarowego jest odróżnianie towarów ze względu na ich pochodzenie. Dzięki znakom towarowym możliwe jest odróżnianie towarów tego samego rodzaju znajdujących się na rynku.

Obecnie funkcja oznaczenia pochodzenia rozumiana jest w ten sposób, że towary opatrzone danym znakiem towarowym pochodzą od podmiotu aktualnie uprawnionego do znaku towarowego, niekoniecznie z przedsiębiorstwa, z którym znak jest związany. Wynika to z tego, że prawa do znaku są zbywalne i podmiot pierwotnie uprawniony może sprzedać prawo ochronne na znak towarowy lub udzielić licencji do korzystania ze znaku.

Funkcja gwarancyjna (inaczej zwana jakościową) ma zapewniać o stałym poziomie cech towaru. Znak towarowy ma gwarantować, że towar będzie posiadał oczekiwaną przez nabywcę jakość. Niekoniecznie musi to być wysoka jakość towaru, wówczas mowa jest o znaku renomowanym. Istotne jest, że z danym znakiem towarowym kojarzona jest określona stała właściwość towaru.

Funkcja reklamowa ma za zadanie zachęcać do nabycia towaru sygnowanego określonym znakiem towarowym. Przy wprowadzaniu nowego produktu na rynek, znak towarowy ułatwia promocję towaru, natomiast znak już znany na rynku ugruntowuje pozycję towaru. Rzadko się jednak zdarza, aby sam znak towarowy posiadał samodzielną siłę reklamową. Może to mieć miejsce w przypadku znaków charakterystycznych, przykuwających uwagę i tworzących pozytywne skojarzenia. Zasadniczo jednak, aby znak nabył zdolność reklamową niezbędne jest stworzenie odpowiedniego korzystnego wizerunku towaru.

Nowa odsłona

Blog „W todze i bez togi” jest formalnie blogiem nowym, stanowi jednak bezpośrednią kontynuację prowadzonego przeze mnie przez poprzednie lata bloga pod tym samym tytułem.

Blog w nowej formule stanowi odbicie zmian organizacyjnych – będzie prowadzony wspólnie przez dwoje autorów – adw. Bartosza Grykowskiego oraz r.pr. Wiolettę Januszczyk (o których więcej w zakładce „O Autorach”), będzie skupiał się na zagadnieniach własności intelektualnej (w tym prawa autorskiego i własności przemysłowej); dóbr osobistych i renomy; zagadnień związanych z internetem i nowymi technologiami.

W założeniu wpisy zamieszczane tutaj będą mieć charakter bardziej ogólny i problemowy, blog nie będzie też zawierał wpisów o charakterze czysto poradnikowym – które jednak będzie można znaleźć na naszych pozostałych, wyspecjalizowanych blogach:

Poradniku sądowym;

– blogu Fotografia, reklama, prawo;

– blogu Moda i prawo;

Zapraszam do lektury.